Rüşvet Suçu ve Cezası

Rüşvet suçu, bir kamu görevlisinin görevine ilişkin bir işi yapması veya yapmaması karşılığında kendisine ya da göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlanması veya bu konuda anlaşmaya varılmasıyla oluşur. Türk Ceza Kanunu'nun 252. maddesinde düzenlenen bu suç, kamu idaresinin tarafsızlığını, güvenilirliğini ve dürüst işleyişini korumayı amaçlamaktadır. Rüşvet alma ve rüşvet verme fiilleri ayrı ayrı suç olarak kabul edilmekte olup hem rüşvet alan kamu görevlisi hem de menfaat sağlayan kişi cezai sorumluluk taşımaktadır.

Rüşvet suçunda yalnızca menfaatin verilmesi değil, tarafların rüşvet konusunda anlaşmaya varması da suçun oluşması için yeterlidir. Bu nedenle rüşvet suçları; rüşvet alma suçu, rüşvet verme suçu, rüşvet teklifi, etkin pişmanlık, iştirak halleri ve yabancı kamu görevlilerine rüşvet verilmesi gibi birçok hukuki boyut içermektedir. Rüşvet suçunun cezası, somut olayın özelliklerine göre değişmekle birlikte ağır hapis yaptırımları öngörülmüş olup her olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

Rüşvet Suçu Nedir?

Rüşvet suçu, bir kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması karşılığında kendisine ya da göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlanması veya bu konuda taraflar arasında anlaşmaya varılmasıyla oluşan suçtur. Türk Ceza Kanunu'nun 252. maddesinde düzenlenen bu suç, kamu idaresinin güvenilirliğini, tarafsızlığını ve dürüst işleyişini korumayı amaçlamaktadır.

Rüşvet suçu, yalnızca kamu görevlisinin hukuka aykırı bir işlem yapması durumunda değil, görevinin gereklerine uygun bir işlemi yerine getirmesi karşılığında menfaat sağlaması halinde de oluşabilir. Bu nedenle kanun koyucu, kamu hizmetlerinin herhangi bir maddi veya manevi çıkar karşılığında yürütülmesini engellemeyi hedeflemiştir.

Türk Ceza Kanunu'na göre rüşvet suçunun oluşabilmesi için menfaatin fiilen sağlanması şart değildir. Tarafların rüşvet konusunda anlaşmaya varmış olması halinde suç tamamlanmış gibi cezalandırma yapılır. Bu yönüyle rüşvet suçu, kamu görevlisi ile menfaat sağlayan kişi arasında karşılıklı irade uyuşmasını gerektiren iki taraflı bir suç niteliği taşımaktadır.

Rüşvet Suçunun Unsurları

Rüşvet suçunun oluşabilmesi için kanunda öngörülen birtakım maddi ve manevi unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Kamu Görevlisinin Bulunması

Rüşvet alma suçunun faili ancak kamu görevlisi olabilir. Kamu görevlisi kavramı; atama, seçilme veya başka bir şekilde kamusal faaliyetin yürütülmesine katılan kişileri kapsamaktadır. Hakimler, savcılar, polis memurları, belediye görevlileri, öğretmenler ve benzeri kamu hizmeti yürüten kişiler bu kapsamda değerlendirilir.

Menfaat Sağlanması veya Vaat Edilmesi

Rüşvet suçunun temel unsurunu menfaat oluşturur. Menfaat yalnızca para şeklinde olmak zorunda değildir. Taşınmaz devri, araç tahsisi, ücretsiz tatil imkânı, işe yerleştirme, üçüncü kişilere çıkar sağlanması veya ekonomik değer taşıyan başka avantajlar da menfaat kapsamında değerlendirilebilir. Önemli olan husus, kamu görevlisine veya onun göstereceği kişiye bir fayda sağlanmasıdır.

Görevle İlgili Bir İşin Bulunması

Sağlanan menfaat, kamu görevlisinin görev alanına giren bir işin yapılması veya yapılmaması amacıyla verilmelidir. Kamu görevlisinin yetki alanına girmeyen bir konuda menfaat sağlanması halinde rüşvet suçunun oluşup oluşmadığı somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Rüşvet Anlaşması

Kanun, rüşvet konusunda anlaşmaya varılmasını suçun tamamlanması için yeterli kabul etmektedir. Bu nedenle taraflar arasında menfaat karşılığında belirli bir işin yapılmasına veya yapılmamasına yönelik serbest iradeyle kurulan anlaşma, menfaat henüz teslim edilmemiş olsa bile cezalandırılabilir.

Kast Unsuru

Rüşvet suçu ancak kasten işlenebilir. Fail, sağlanan menfaatin kamu görevlisinin görevine ilişkin bir işlem karşılığında verildiğini veya alındığını bilerek hareket etmelidir. Taksirle rüşvet suçunun işlenmesi mümkün değildir.

Rüşvet Alma Suçu

Rüşvet alma suçu, kamu görevlisinin görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması karşılığında kendisine ya da göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlamasıyla meydana gelir. Türk Ceza Kanunu'nun 252/2. maddesi uyarınca rüşvet alan kamu görevlisi dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bu suç özgü suç niteliğindedir. Dolayısıyla rüşvet alma suçunun faili yalnızca kamu görevlisi olabilir. Kamu görevlisi olmayan kişiler bu suçun doğrudan faili olamaz; ancak azmettiren veya yardım eden sıfatıyla sorumlulukları gündeme gelebilir.

Özellikle hakim, savcı, avukat, noter, bilirkişi, hakem veya yeminli mali müşavir gibi yargısal faaliyetlerle bağlantılı kişilerin rüşvet alması halinde cezada artırıma gidilmektedir. Bu kişiler bakımından verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılabilir.

Rüşvet alma suçunda önemli olan husus, kamu görevlisinin menfaati görevle bağlantılı bir işlem karşılığında kabul etmesidir. Kamu görevlisine verilen her hediye veya ikram otomatik olarak rüşvet sayılmaz. Somut olayda menfaat ile yapılması veya yapılmaması istenen işlem arasında bağlantı bulunmalıdır.

Rüşvet Verme Suçu

Rüşvet verme suçu, bir kişinin kamu görevlisinin görevine ilişkin bir işi yapması veya yapmaması amacıyla menfaat sağlaması ya da menfaat sağlamayı vaat etmesiyle oluşur. Türk Ceza Kanunu'nun 252/1. maddesine göre rüşvet veren kişi de dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Rüşvet verme suçu bakımından fail herkes olabilir. Kamu görevlisi olmayan gerçek kişiler gibi başka kamu görevlileri de rüşvet veren sıfatıyla sorumlu tutulabilir. Kanun koyucu, kamu görevlisinin yanında menfaat sağlayan kişiyi de suçun faili olarak kabul etmiş ve her iki taraf için benzer yaptırımlar öngörmüştür.

Kişinin kamu görevlisine yaptığı teklifin kabul edilmemesi halinde ise suç tamamlanmış sayılmaz. Bu durumda TCK'nın 252/4. maddesinde düzenlenen özel teşebbüs hükümleri uygulanır ve verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Rüşvet Suçuna İştirak Halleri

Rüşvet suçu uygulamada çoğu zaman birden fazla kişinin dahil olduğu karmaşık ilişkiler çerçevesinde işlenebilmektedir. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu, rüşvet suçuna iştirak eden kişilere ilişkin özel düzenlemeler getirmiştir.

Rüşvete Aracılık Eden Kişiler

Rüşvet teklifinin iletilmesi, taraflar arasında anlaşmanın sağlanması veya menfaatin temin edilmesi aşamalarında aracılık yapan kişiler, kamu görevlisi olup olmadıklarına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılırlar.

Azmettiren ve Yardım Edenler

Kamu görevlisini rüşvet almaya yönlendiren veya rüşvet veren kişiyi teşvik eden kişiler azmettiren sıfatıyla sorumlu tutulabilir. Benzer şekilde suçun işlenmesine bilerek ve isteyerek katkı sağlayan kişiler hakkında yardım etme hükümleri uygulanabilir.

Menfaat Sağlanan Üçüncü Kişiler

Rüşvet ilişkisinde menfaat doğrudan kamu görevlisine verilmek zorunda değildir. Kamu görevlisinin yakınına, üçüncü bir kişiye veya bir tüzel kişiliğe menfaat sağlanması da mümkündür. Menfaati kabul eden üçüncü kişi veya tüzel kişi temsilcisi, belirli şartların varlığı halinde müşterek fail olarak sorumlu tutulabilir.

Rüşvet Veren Kişinin Hukuki Sorumluluğu

Türk hukukunda rüşvet veren kişi yalnızca bir mağdur veya şikâyetçi olarak değil, suçun doğrudan faili olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle kamu görevlisine menfaat sağlayan kişi hakkında da ceza soruşturması ve kovuşturması yürütülür.

Rüşvet veren kişinin hukuki sorumluluğu bakımından temel ölçüt, kamu görevlisinin görevine ilişkin bir iş veya işlem karşılığında menfaat sağlamış olmasıdır. Menfaatin doğrudan verilmesi şart olmayıp aracılar veya üçüncü kişiler üzerinden sağlanması da suçun oluşması için yeterlidir.

Bununla birlikte kanun koyucu, suçun ortaya çıkarılmasını teşvik etmek amacıyla etkin pişmanlık hükümlerine yer vermiştir. Rüşvet veren kişi, resmi makamlar suçu öğrenmeden önce durumu yetkili mercilere bildirirse hakkında rüşvet suçundan ceza verilmemesi mümkündür. Ancak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için bildirimin tamamen gönüllü şekilde ve soruşturma başlamadan önce yapılması gerekir.

Bu nedenle rüşvet verme iddiasıyla karşı karşıya kalan kişilerin, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren ceza hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek almaları hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Rüşvet Suçunda Rüşvet Anlaşması

Rüşvet suçunun en önemli unsurlarından biri rüşvet anlaşmasıdır. Türk Ceza Kanunu'nun 252. maddesine göre, rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Bu nedenle menfaatin fiilen teslim edilmesi her zaman gerekli değildir. Tarafların karşılıklı iradelerinin belirli bir menfaat karşılığında görevle ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması yönünde birleşmesi yeterlidir.

Rüşvet anlaşmasının varlığından söz edilebilmesi için kamu görevlisi ile menfaat sağlayan kişi arasında özgür iradeye dayalı bir uzlaşma bulunmalıdır. Bu anlaşma açık şekilde yapılabileceği gibi örtülü davranışlarla da ortaya çıkabilir. Ancak cebir, tehdit veya hile nedeniyle oluşan irade açıklamaları geçerli bir rüşvet anlaşması olarak kabul edilmez.

Uygulamada sıkça karşılaşılan durumların başında, kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması veya kişinin kamu görevlisine menfaat teklif etmesi gelmektedir. Tarafların karşılıklı kabul iradelerini ortaya koymalarıyla birlikte suç tamamlanmış sayılır. Bu nedenle rüşvet anlaşması yapıldıktan sonra menfaatin teslim edilmemesi veya yapılması istenen işlemin hiç gerçekleşmemesi suçun oluşumunu ortadan kaldırmaz.

Rüşvet Teklifi ve Hukuki Sonuçları

Kanun koyucu, yalnızca tamamlanmış rüşvet suçunu değil, belirli şartlar altında rüşvet teklifini de cezalandırmaktadır. Özellikle kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bu talebin karşı tarafça kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif sunmasına rağmen teklifin kamu görevlisi tarafından reddedilmesi halinde özel teşebbüs hükümleri uygulanır.

Türk Ceza Kanunu'na göre teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmiş olması önem taşır. Bu kapsamda rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa ulaştırılması, suçun değerlendirilmesinde belirleyici rol oynar. Özellikle görevlisine menfaat temini konusunda teklif, temini konusunda teklif veya vaatte bulunulması veya konusunda teklif veya vaatte bulunması gibi davranışlar soruşturma konusu yapılabilmektedir.

Ancak teklifin kabul edilmemesi halinde tam anlamıyla bir rüşvet anlaşması oluşmadığından ceza yarı oranında indirilir. Bu durum uygulamada "rüşvet teklif" veya "rüşvet talep" aşamasında kalan eylemler olarak değerlendirilmektedir.

Rüşvet Suçunun Cezası

Türk Ceza Kanunu'nun 252. maddesi uyarınca rüşvet suçunu işleyen kişiler hakkında ağır yaptırımlar öngörülmüştür. Buna göre:

• Rüşvet veren kişi hakkında 4 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası uygulanır.

• Rüşvet alan kamu görevlisi hakkında 4 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası uygulanır.

• Rüşvet anlaşmasının kurulması halinde suç tamamlanmış kabul edilir.

• Teklif veya talebin kabul edilmemesi halinde ceza yarı oranında indirilir.

Kanun ayrıca rüşvet alan veya talebinde bulunan kişinin hakim, savcı, avukat, noter, bilirkişi, hakem veya yeminli mali müşavir olması halinde cezanın artırılacağını düzenlemiştir.

Rüşvet suçlarının soruşturulması şikâyete bağlı değildir. Savcılık, suçun işlendiğine dair bilgi edinmesi halinde resen soruşturma başlatır. Rüşvet suçları kamu idaresinin güvenilirliğini hedef alan suçlar arasında yer aldığından uygulamada ciddi yaptırımlarla karşılaşılmaktadır.

Rüşvet Alan Kamu Görevlisinin Sorumluluğu

Kamu görevlisinin rüşvet alması, kamu hizmetine duyulan güvenin zedelenmesine neden olan ağır ceza hukuku ihlallerinden biridir. Bu nedenle kamu görevlisi rüşvet alma suçunun faili olarak doğrudan cezai sorumluluk taşır.

Rüşvet alma suçunun oluşabilmesi için kamu görevlisinin görev alanına giren bir iş veya işlem nedeniyle menfaat sağlaması gerekir. Menfaatin para olması şart değildir. Taşınır veya taşınmaz mal devri, ücretsiz hizmet sağlanması, üçüncü kişilere çıkar temin edilmesi ya da farklı ekonomik avantajlar da suçun konusu olabilir.

Bununla birlikte her hukuka aykırı davranış rüşvet suçunu oluşturmaz. Somut olayın özelliklerine göre eylem bazen görevi kötüye kullanma suçu veya başka bir suç kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle rüşvet suçu ile kötüye kullanma suçu arasındaki ayrımın dikkatle yapılması gerekir.

Özellikle bir menfaat karşılığında görevle ilgili işlem yapılması durumunda rüşvet suçu gündeme gelirken, rüşvetin unsurlarının oluşmadığı bazı durumlarda yalnızca görevi kötüye kullanma suçu oluşabilmektedir.

Rüşvet Suçunda Etkin Pişmanlık

Kanun koyucu, rüşvet olaylarının ortaya çıkarılmasını teşvik etmek amacıyla etkin pişmanlık hükümlerine yer vermiştir. Türk Ceza Kanunu'nun 254. maddesine göre rüşvet alan kişinin, resmi makamlar durumu öğrenmeden önce pişmanlık göstererek gerekli bildirimleri yapması halinde ceza verilmemesi mümkündür.

Buna göre:

• Rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara teslim eden kamu görevlisi hakkında ceza verilmez.

• Rüşvet alma konusunda anlaşmaya varan kamu görevlisinin, resmi makamlar öğrenmeden önce durumu bildirmesi halinde etkin pişmanlık uygulanabilir.

• Rüşvet veren kişinin de aynı şartlar altında bildirimde bulunması halinde cezadan kurtulması mümkündür.

• Rüşvet suçuna iştirak eden diğer kişiler bakımından da benzer hükümler öngörülmüştür.

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için bildirim zamanlaması son derece önemlidir. Soruşturma makamları suçu öğrendikten sonra yapılan açıklamalar genellikle bu hükümlerden yararlanma imkânı sağlamaz.

Yabancı Kamu Görevlilerine Rüşvet Verme

Uluslararası ticaretin gelişmesiyle birlikte yabancı kamu görevlilerine yönelik rüşvet eylemleri de Türk ceza hukukunda ayrıca düzenlenmiştir. Kanun, yalnızca Türkiye'deki kamu görevlilerine yönelik rüşvet fiillerini değil, belirli şartlarda yabancı devlet görevlilerine sağlanan menfaatleri de suç olarak kabul etmektedir.

Bu kapsamda yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişiler hakkında da Türk Ceza Kanunu'nun rüşvet suçuna ilişkin hükümleri uygulanabilmektedir. Yabancı devletlerde görev yapan kamu görevlileri, uluslararası mahkemelerde görev alan hakimler, uluslararası kuruluş temsilcileri ve yabancı hakemler bu koruma kapsamındadır.

Özellikle uluslararası ticari işlemlerde avantaj elde etmek amacıyla teklif veya vaat edilmesi ya da menfaat sağlanması halinde rüşvet suçu oluşabilir. Kanun, uluslararası alanda yolsuzlukla mücadele amacıyla bu düzenlemelere yer vermiştir.

Ayrıca rüşvet ilişkisi dolayısıyla menfaat elde eden üçüncü kişiler de sorumluluktan kurtulamaz. Kanunun açık hükmü gereğince rüşvet ilişkisinde dolaylı olarak kendisine yarar sağlanan kişiler ile tüzel kişi temsilcileri de belirli şartlarda fail olarak cezalandırılabilmektedir.

Bu nedenle uluslararası ticari faaliyetlerde bulunan şirketlerin ve yöneticilerin, yabancı kamu görevlileriyle yürütülen işlemlerde rüşvet suçuna ilişkin mevzuata uygun hareket etmeleri büyük önem taşımaktadır.

Rüşvet Alma ve Verme Suçlarında Yargılama Süreci

Rüşvet suçları, kamu idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı işlenen suçlar arasında yer aldığından savcılık makamları tarafından resen soruşturulur. Bu nedenle suçun ortaya çıkması için şikâyet şartı aranmaz. Soruşturma aşamasında kolluk birimleri, Cumhuriyet savcılığı ve gerekli durumlarda ilgili kamu kurumları tarafından deliller toplanır.

Rüşvet suçu bakımından dikkat çeken husus, hem rüşvet alan hem de rüşvet veren kişinin fail olarak kabul edilmesidir. Nitekim öğretide ve Yargıtay uygulamalarında kabul edildiği üzere, rüşvet suçu iki taraflı bir suçtur. Bir tarafta menfaat sağlayan kişi bulunurken, diğer tarafta ise rüşvet alan kamu görevlisi yer almaktadır. Bu nedenle çoğu olayda soruşturma ve kovuşturma süreçleri her iki taraf bakımından birlikte yürütülmektedir.

Mahkemeler, rüşvet suçunun oluşup oluşmadığını değerlendirirken öncelikle bir rüşvet anlaşmasının bulunması şartının gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırmaktadır. Tarafların serbest iradeleri ile rızaları uyuşarak rüşvet ilişkisine girmeleri ve bu kapsamda rızaları uyuşarak rüşvet anlaşması yapılmasının ispatlanması halinde suçun oluştuğu kabul edilmektedir.

Rüşvet suçlarında görevli mahkeme kural olarak Ağır Ceza Mahkemesidir. Soruşturma sonucunda yeterli şüphe oluşması halinde kamu davası açılır ve yargılama süreci başlar.

Rüşvet Suçunda Deliller ve İspat

Rüşvet suçları çoğu zaman gizli şekilde işlendiğinden delillendirilmesi diğer suçlara göre daha karmaşık olabilmektedir. Bu nedenle soruşturma makamları farklı delil türlerinden yararlanmaktadır.

Rüşvet suçlarında başlıca deliller şunlardır:

• Telefon görüşmeleri ve mesaj kayıtları,

• Fiziki takip ve teknik takip tutanakları,

• Banka hareketleri ve para transferleri,

• Kamera görüntüleri,

• Tanık beyanları,

• Yazılı belgeler ve elektronik kayıtlar,

• Arama ve elkoyma işlemleri sonucunda elde edilen deliller.

Mahkemeler açısından önemli olan husus, taraflar arasında menfaat karşılığında belirli bir işin yapılmasına veya yapılmamasına yönelik irade birliğinin bulunup bulunmadığıdır. Özellikle kişinin kamu görevlisine rüşvet teklifinde bulunduğunu veya kamu görevlisinin menfaat talep ettiğini gösteren deliller büyük önem taşımaktadır.

Bununla birlikte ceza yargılamasında şüpheden sanık yararlanır ilkesi geçerli olduğundan, suçun her türlü şüpheden uzak ve kesin delillerle ispatlanması gerekmektedir.

Rüşvet Alan Kamu Görevlisinin Karşılaşacağı Yaptırımlar

Türk Ceza Kanunu'na göre rüşvet alma suçunu işleyen kamu görevlisi hakkında ağır yaptırımlar uygulanmaktadır. Kanunda öngörülen temel ceza, dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezasıdır. Başka bir ifadeyle rüşvet alma suçunun cezası 4 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası olarak belirlenmiştir.

Kanun gereğince menfaat sağlayan kamu görevlisi rüşvet alma suçunun faili sayılır. Diğer bir ifadeyle kendisine veya göstereceği başka bir kişiye çıkar sağlayan kamu görevlisi rüşvet alma suçundan sorumlu tutulur.

Ceza yaptırımının yanı sıra kamu görevlileri bakımından disiplin yaptırımları da gündeme gelebilir. Memuriyetten çıkarma, görevden uzaklaştırma veya diğer disiplin cezaları uygulanabilir. Özellikle hakim, savcı, noter, bilirkişi ve benzeri meslek gruplarında görev yapan kişiler açısından yaptırımlar daha ağır sonuçlar doğurabilmektedir.

Rüşvet Verme Suçunda Cezayı Etkileyen Haller

Rüşvet verme suçunda temel ceza dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezasıdır. Kanun koyucu bazı durumlarda cezanın azaltılmasını veya artırılmasını öngörmüştür.

Örneğin, kişinin kamu görevlisine rüşvet teklifinde bulunmasına rağmen teklif kabul edilmezse suç tamamlanmış sayılmaz. Bu durumda rüşvet verme suçunun teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilir ve cezada yarı oranında indirim uygulanır.

Aynı şekilde bir kişinin yalnızca rüşvet vermeye teşebbüs ettiği durumlarda da tam suç hükümleri değil, özel teşebbüs hükümleri uygulanmaktadır.

Buna karşılık suçun hakim, savcı, noter, bilirkişi veya yeminli mali müşavir gibi kişilerle bağlantılı olarak işlenmesi halinde ceza artırılabilmektedir. Ayrıca zincirleme suç hükümlerinin uygulanmasını gerektiren durumlarda da yaptırım ağırlaşabilmektedir. Özellikle farklı tarihlerde gerçekleştirilen zincirleme şekilde rüşvet alma veya verme eylemlerinde ceza artırımına gidilebilmektedir.

Rüşvet Suçunda Zamanaşımı ve Şikâyet Süreci

Rüşvet suçları şikâyete bağlı suçlar arasında yer almamaktadır. Bu nedenle herhangi bir kişinin şikâyetçi olup olmaması soruşturmanın başlaması açısından belirleyici değildir. Savcılık, suç işlendiğine ilişkin bilgi edinmesi halinde kendiliğinden harekete geçmek zorundadır.

Rüşvet suçu ile korunan hukuki değer, kamu idaresine duyulan güven ve devlet hizmetlerinin tarafsız şekilde yürütülmesidir. Başka bir ifadeyle rüşvet suçu ile korunan hukuki yarar, kamu yönetiminin dürüst ve objektif biçimde işlemesidir.

Uygulamada kabul edilen görüşe göre rüşvet suçlarında dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Bu süre içerisinde soruşturma ve kovuşturma işlemleri yürütülebilmektedir.

Rüşvet Suçuna İlişkin Savunma ve Hukuki Haklar

Rüşvet suçlamasıyla karşı karşıya kalan kişilerin ceza muhakemesinden kaynaklanan tüm savunma hakları bulunmaktadır. Şüpheli veya sanık, müdafi yardımından yararlanabilir, delil sunabilir ve aleyhine ileri sürülen iddialara karşı beyanda bulunabilir.

Savunma bakımından en önemli hususlardan biri, olayda gerçekten bir rüşvet ilişkisinin bulunup bulunmadığının ortaya konulmasıdır. Çünkü her menfaat ilişkisi rüşvet suçu oluşturmaz. Bazı durumlarda eylem, suçu görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebilirken bazı durumlarda ise hiçbir suç oluşmayabilir.

Özellikle rüşvet alma suçu özgü suç niteliğinde olduğundan kamu görevlisi olmayan kişilerin hukuki durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Bunun yanında rüşvet veren veya bu konuda anlaşmaya varan kişilerin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağı da savunma stratejisinin önemli bir parçasını oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Rüşvet suçu nedir?

Rüşvet suçu, bir kamu görevlisinin görevine ilişkin bir işi yapması veya yapmaması karşılığında menfaat sağlanması ya da bu konuda anlaşmaya varılmasıyla oluşur.

Rüşvet suçunun cezası nedir?

Rüşvet alma ve rüşvet verme suçlarında temel ceza 4 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasıdır.

Rüşvet teklif etmek suç mudur?

Evet. Kamu görevlisine yapılan rüşvet teklifinin kabul edilmemesi halinde dahi fail hakkında ceza uygulanabilir.

Rüşvet suçunda para verilmesi şart mıdır?

Hayır. Menfaat para olabileceği gibi araç, taşınmaz, iş imkânı veya başka bir ekonomik ya da kişisel çıkar da olabilir.

Rüşvet anlaşması yapılması suçun oluşması için yeterli midir?

Evet. Tarafların rüşvet konusunda anlaşması halinde menfaat henüz verilmemiş olsa bile suç tamamlanmış kabul edilir.

Kamu görevlisine verilen her hediye rüşvet sayılır mı?

Hayır. Hediyenin belirli bir işin yapılması veya yapılmaması amacıyla verilmesi gerekir. Her hediye otomatik olarak rüşvet suçu oluşturmaz.

Rüşvet suçunda şikâyet gerekli midir?

Hayır. Rüşvet suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatır.

Rüşvet suçunda zamanaşımı süresi ne kadardır?

Rüşvet suçlarında dava zamanaşımı süresi kural olarak 15 yıldır.

Rüşvet veren kişi de cezalandırılır mı?

Evet. Türk Ceza Kanunu'na göre hem rüşvet alan hem de rüşvet veren kişi suçun faili olarak kabul edilir.

Rüşvet suçunda etkin pişmanlık mümkün müdür?

Evet. Yetkili makamlar suçu öğrenmeden önce yapılan bildirimlerde etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir.

Rüşvet suçuna aracılık eden kişi sorumlu olur mu?

Evet. Rüşvet teklifinin iletilmesine veya anlaşmanın kurulmasına aracılık eden kişiler de cezai sorumluluk taşıyabilir.

Rüşvet alma suçu kim tarafından işlenebilir?

Rüşvet alma suçu yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilen özgü suçlardan biridir.

Yabancı kamu görevlilerine rüşvet vermek suç mudur?

Evet. Türk Ceza Kanunu belirli şartlar altında yabancı kamu görevlilerine verilen rüşveti de suç olarak düzenlemiştir.

Rüşvet suçu ile görevi kötüye kullanma suçu arasındaki fark nedir?

Rüşvet suçunda menfaat karşılığında işlem yapılması söz konusudur. Görevi kötüye kullanma suçunda ise her zaman menfaat unsuru bulunmayabilir.

Rüşvet suçunda tutuklama kararı verilebilir mi?

Kuvvetli suç şüphesinin ve kanuni şartların bulunması halinde şüpheli hakkında tutuklama tedbirine başvurulabilir.