Mirasta Denkleştirme

Denkleştirme müessesesi, kanuni mirasçılar arasında dengesiz paylaşımların giderilmesini, pay eşitliğini ve adaletini sağlayan bir kurumdur.

A.      Mirasta Denkleştirme Nedir?

Mirasta denkleştirme yahut diğer adıyla mirasta iade, Medeni Kanun’un 669 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. İlgili madde metni şöyledir:

TMK, m. 669/1 – “Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlar arası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler.”

TMK, m. 669/2 – “Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça, denkleştirmeye tâbidir.”

Denkleştirme müessesesi kanuni mirasçılar arasında dengesiz paylaşımların giderilmesini, pay eşitliğini ve adaletini sağlayan bir kurumdur. Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında bir kanuni mirasçısına yaptığı karşılıksız kazandırmalardan ötürü mirasçılar arasında oluşan dengesizliğin ve adaletsizliğin giderilmesini sağlar.

B.      Mirasta Denkleştirme Şartları

Mirasta denkleştirme için gerekli şartlar, yukarda belirtilen maddenin (669/1) metninden anlaşılabilmektedir. Buna göre denkleştirme talep edilebilmesi için;

         Mirasbırakanın sağlığında yapılan bir kazandırma olması (sağlar arası kazandırma),

         Mirasbırakanın kendi malvarlığından yapılan bir kazandırma olması,

         Kazandırmanın ivazsız (karşılıksız) olması,

         Kazandırmanın kanuni mirasçılara yönelik olması,

         Kazandırmanın kanuni mirasçının miras payına mahsuben yapılması, 

gerekir.

Belirtmek gerekir ki, kanuni mirasçıya vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla yapılan kazandırmalar denkleştirmeye tabi tutulamaz. İlaveten, iradi mirasçılara, üçüncü kişilere, kanuni mirasçılık sıfatını sonradan kaybedenlere yönelik yapılan kazandırmalar da denkleştirme konusu yapılamaz. Bunun yanında kazandırma ivazlı (karşılıklı) ise denkleştirmeye tabi olmaz.

C.      Mirasta Denkleştirmeye Tabi Kazandırmalar

Mirasta denkleştirmeye tabi kazandırmalar 669’uncu maddenin 2’nci fıkrasında düzenlenmiştir. Fıkra gereği, kuruluş sermayesi, çeyiz, malvarlığı devri ve borçtan kurtarma şeklindeki kazandırmalar denkleştirmeye tabi tutulmaktadır.

1.      Kuruluş Sermayesi

Kuruluş sermayesi, mirasbırakanın altsoyuna bağımsız bir ekonomik gelecek sağlama amacıyla yapmış olduğu kazandırmalardır. Örneğin bir babanın oğlu veya kızı için ofis, dükkân ya da muayenehane açması kuruluş sermayesi türünden bir kazandırmadır.

2.      Çeyiz

Mirasbırakanın evlenen altsoyuna evlenme dolayısıyla ev açması yani ev satın alarak dayayıp döşemesi, çeyiz mahiyetindeki kazandırmadır. Çeyiz adı verilmesi, yalnızca kız çocukları için yapılan kazandırmaları kapsadığı anlamına gelmez. Erkek çocuk için ev açılması da çeyiz kazandırmasıdır.

3.      Borçtan Kurtarmak

Borçtan kurtarma, mirasbırakanın mirasçısını bir borçtan kurtarmasıdır. Buradaki kurtarma, mirasçının kendine olan borcunun ibrası şeklinde olabileceği gibi başkalarına olan borcun ödenmesi yoluyla da olabilir. Mirasçıyı borçtan kurtaran tutar denkleştirmeye tabidir.

4.      Malvarlığı Devri

Mirasbırakanın mirasçısına yaptığı malvarlığı devri, karine olarak denkleştirmeye tabidir. Buradaki malvarlığı devri bir bütün halinde haklar ve borçların devri şeklinde anlaşılabileceği gibi bütünün bir kısmının devri şeklinde de anlaşılabilir.

 
D.      Mirasta Denkleştirmeden Muaf Tutulan Kazandırmalar

Denkleştirmeden muaf tutulan kazandırmalar Kanunun 674 ve 675’inci maddelerinde düzenlenmiştir.

m. 674 – “Çocukların eğitim ve öğrenimi için yapılan giderler sebebiyle geri verme yükümlülüğü, mirasbırakanın aksini arzu ettiği ispat edilmedikçe, ancak alışılmış ölçüleri aşan kısım için mevcuttur. Eğitim ve öğrenimini tamamlamamış olan veya engelliliği bulunan çocuklara, paylaşmada hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır.”

m. 675 – “Olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tâbi değildir.”

Özetle, altsoyun evlenme sürecinde geleneğe uygun şekilde yapılan giderler ve olağan hediyeler ile eğitim – öğretim masrafları denkleştirmeden muaftır. Ancak eğitim öğretim masraflarının alışılmış ölçüleri aşan kısmı denkleştirmeye tabi olur.

 
E.      Mirasta Denkleştirme Davası

Mirasta denkleştirme davası, yasal mirasçıların mirasbırakandan -onun sağlığında- karşılıksız olarak kazandıkları malvarlığı değerlerinin terekeye iadesini sağlayan bir tespit ve eda davasıdır.

1.      Mirasta Denkleştirme Davasında Taraflar

Mirasta denkleştirme davalarında davacı ve davalı taraflar her halükarda kanuni mirasçılardır. Ancak davacı ve davalı sıfatını belirleyen mirasbırakanın karşılıksız kazandırmalarından yararlanma unsurudur. Davalı, kendisine sağlar arası karşılıksız kazandırma yapılan kanuni mirasçılardır. Davacı ise başka bir kanuni mirasçıya yapılan karşılıksız kazandırmalar nedeniyle miras payı zedelenen kanuni mirasçılardır.

2.      Mirasta Denkleştirme Davasında İspat

Kanunun 669/2’nci maddesine göre, mirasbırakanın altsoyuna yaptığı karşılıksız kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmediği sürece miras payına mahsuben yapılmış sayılır ve denkleştirmeye tabidir. Karine bu şekilde olduğu için altsoy, kazandırmanın miras payına mahsuben yapılmadığını yahut mirasbırakan tarafından iadeden muaf tutulduğunu ispat etmekle yükümlüdür. Dolayısıyla altsoya yönelik kazandırma yapıldığında, denkleştirmede ispat yükü davalının üzerindedir.

Altsoy dışındaki kanuni mirasçılara yapılan kazandırmalar karine olarak denkleştirmeye tabi değildir. Denkleştirme talep eden kanuni mirasçı yapılan kazandırmanın denkleştirmeye tabi olduğunu ispat yükümlülüğü altındadır. Dolayısıyla altsoy dışındaki kanuni mirasçılara kazandırma yapıldığında, denkleştirmede ispat yükü davacının üzerindedir.

3.      Mirasta Denkleştirme Zamanaşımı

Denkleştirme davası, miras taksimi yapılana kadar her zaman açılabilir yani mirasın paylaşımına başlanmadığı sürece zamanaşımı söz konusu olmaz. Paylaşım yapıldıktan sonra ise paylaşım tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi öngörülmüştür.

Konuyla İlgili Hizmetlerimiz:

https://www.latifcembaran.com/miras-avukati

Benzer Blog Yazılarımız:

https://www.latifcembaran.com/blog/olume-bagli-tasarruflar

https://www.latifcembaran.com/blog/borclunun-miras-payinin-haczi-ve-satisi

https://www.latifcembaran.com/blog/gaibin-mirasi

https://www.latifcembaran.com/blog/tarim-arazilerinin-miras-yoluyla-bolunmesi

https://www.latifcembaran.com/blog/aile-konutunun-sag-kalan-ese-ozgulenmesi