Senedi İbraz Zorunluluğu

Senetlerin ibraz süresi senedin çeşidine göre değişkenlik göstermekle birlikte süreler, Türk Ticaret Kanunu’nun çeşitli maddelerinde açıklanmıştır.

Senetler ticari hayatı kolaylaştıran, piyasa güvenliğini sağlamlaştıran, tahsil kabiliyeti kolay ve tacirler arasında sıkça tercih edilen kıymetli evraklardır. Düzenlenen senetlerdeki haklar, kanunda belirlenen sürelerin dolduğu andan itibaren tahsil kabiliyetini haiz olacak olup senedi elinde bulunduran hamil, senette belirlenen haklarını ibraz etme suretiyle tahsil edebilecektir.

Düzenlenen senetlerin tahsil edilebilmesi için vade günü geldiğinde borçluya ibraz edilmesi gerekmektedir. Süresi içinde ibraz edilmeyen senetler, tahsil kabiliyetini kaybedecek olup mahkeme tarafından iptal dahi edilebilir. Bu da hamilin yani senedi elinde bulunduran kişinin hem hak kaybına uğramasına hem de alacaklı temerrüdüne düşmesine yol açacaktır.

Senedin kanunda belirlenen süreler içerisinde ibraz edilmesi halinde, borçlu temerrüde düşecek olup senedi elinde bulunduran hamilin senedin tahsili için hukuki yollara başvurma imkanı doğacaktır.

Senedin İbraz Edilmesinin Şartları

Düzenlenen senetlerin süresi geldiğinde ibraz edilebilmesi için birden fazla şartın bir arada bulunması gerekmektedir. Bu şartlar şunlardır:

1-Senedin ibrazının yetkili hamil yani senedi elinde bulunduran kişi tarafından yapılması gerekmektedir.

2-Senedin ibrazının asıl borçluya yapılması gerekmektedir.

3-Senedin aslının ibraz edilmesi gerekmektedir. Fotokopiler, senedin aslının yerine geçmeyeceği gibi bu şekilde yapılan ibrazlar yapılmamış sayılacaktır.

4-Senedin ibrazının borçlunun ticaret yerinde, ticaret yeri yoksa borçlunun konutunda yapılması gerekmektedir. Türk Ticaret Kanunu’nun 755. maddesi uyarınca borçlunun ticaret yerinin yahut konutunun bulunması için kolluk görevlilerinden ve posta görevlilerinden yardım alınabilir.

Senet Kime İbraz Edilir?

Senet, tahsil amacıyla senedin borçlusuna ibraz edilir. Senedin kime ibraz edileceği hususu, senedin türüne göre değişkenlik göstermektedir. Senedin türüne göre senedin kimlere ibraz edileceği şu şekildedir;

v  Bonoların ibrazı düzenleyene,

v  Poliçelerin ibrazı muhataba,

v  Çekin ibrazı ise bankaya yapılır.

Senette birden fazla düzenleyenin bulunması halinde ibraz, tüm düzenleyenlere yapılmalıdır.

Senedin İbraz Edilme Süresi

Düzenlenen senetlerin kanunda öngörülen süreler içinde ibraz edilmemesi halinde senetlerin iptali gibi durumlarla karşılaşılabilir. Senetlerin ibraz süresi senedin çeşidine göre değişkenlik göstermekle birlikte süreler, Türk Ticaret Kanunu’nun çeşitli maddelerinde açıklanmıştır.

Poliçe ve Bonoların İbraz Süresi

Poliçe ve bonoların ibraz süresi, aynı kanun maddesinde düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun 708. maddesine göre ödemesi belirli bir günde ödenecek poliçenin hamili olan kişi, belirlenen ödeme gününde veya o günün ardından 2 iş günü içinde poliçeyi veya bonoyu ibraz etmelidir.

Belirli bir ödeme günü düzenlenmeyen yani görüldüğünde ödenecek olan poliçeler ve bonolar ise Türk Ticaret Kanunu’nun 704. maddesine göre poliçenin veya bononun düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde borçluya ibraz edilmelidir.

Çekin İbraz Süresi

Çekin ibraz süresi, ödemenin yapılacağı yerin konumuna göre değişiklik göstermektedir. Bu değişiklik, Türk Ticaret Kanunu’nun 796. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. İlgili kanun hükmüne göre,

1-Çek, düzenlendiği yerde ödenecek ise düzenleme tarihinden itibaren 10 gün içinde çekin muhataba ibraz edilmesi gerekmektedir. Örneğin, Ankara’da 04.01.2025 tarihinde düzenlenen ve ödeme yeri de Ankara ili olarak gösterilen çekin 14.01.2025 tarihine kadar ibraz edilmesi gerekir.

2-Çek, düzenlendiği yerden farklı bir yerde ödenecek ise düzenleme tarihinden itibaren 1 ay içinde çekin muhataba ibraz edilmesi gerekmektedir. Örneğin Ankara’da 04.01.2025 tarihinde düzenlenen ve ödeme yeri İzmir ili olarak gösterilen çekin 05.02.2025 tarihine kadar ibraz edilmesi gerekir.

3-Çekin düzenleme yeri ve ödeme yerinin farklı ülkelerde olduğu ancak bu ülkelerin aynı kıtada yer aldığı hallerde çek, düzenleme tarihinden itibaren 1 ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.

4-Çekin düzenleme yeri ve ödeme yerinin farklı ülkelerde olduğu ve bu ülkelerin ayrı kıtalarda yer aldığı hallerde çek, düzeme tarihinden itibaren 3 ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.

Senedin İbraz Edilmemesi

Senedin ibraz edilmemesi halinde senedin akıbetinin ne olacağı Türk Ticaret Kanunu’nun 666. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. İlgili madde hükmü gereğince ticaret mahkemelerinin ibraz edilmeyen senetler hakkında hükmedebileceği 2 farklı karar bulunmaktadır. Mahkemeler, belirlenen süre içerisinde ibraz edilmeyen senetlerin iptaline karar verebileceği gibi gerek gördüğü takdirde başkaca önleyici tedbirlere de hükmedebilir.

Mahkemenin senedin iptaline karar vermesi halinde senedin tarafı kişi, zorunlu giderleri karşılamak şartı ile yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir yahut vadesi gelen borcun ödenmesini talep edebilir.

Ödememe Protestosu

Kıymetli evrakların borçluya ibraz edilmesi ancak ödenmemesi halinde başvurulabilecek başka bir yol daha bulunmaktadır. Buna “ödememe protestosu” denilmektedir.

Kıymetli evrakların yukarıda açıklanan sürede ibraz edilmesi ancak borçlu tarafından senetteki bedelin ve diğer hukuki hakların bonoyu elinde taşıyan kişiye ödenmemesi halinde senedi elinde bulunduran kişi, noter aracılığıyla ödememe protestosu çekerek senedin önceki borçlularına da başvurma hakkına sahip olacaktır.

Ödememe protestosu yalnızca noterler tarafından düzenlenen ve iletilebilen resmi belgelerdir. Ödememe protestosu çekilmesi, vadesi gelen senedin vadesinde ödenmediği takdirde başvurulan bir ihtar yöntemidir. Bu protesto ile senedi elinde bulunduran hamil, senedin önceki borçlularına da başvurabilecek olup bu durum senedin tahsil kabiliyetini kolaylaştıracaktır.

Türk Ticaret Kanunu’nun 714. maddesi uyarınca ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen 2 iş günü içinde çekilmelidir.

Ödememe protestosu çekilmemesi yahut protestonun süresi içinde çekilmemesi halinde senedi elinde bulunduran ve alacaklı konumunda olan kişi, senedin önceki borçlularına başvurma hakkını kaybeder. Bu durum da senedin tahsilini zorlaştırabileceği gibi senedi elinde bulunduran kişi açısından piyasa ve ticari güveni de sarsan bir durumdur. 

Konuyla İlgili Hizmetlerimiz:

https://www.latifcembaran.com/ticaret-hukuku-avukati

https://www.latifcembaran.com/borclar-hukuku

Benzer Blog Yazılarımız:

https://www.latifcembaran.com/blog/cek-nedir-nasil-duzenlenir

https://www.latifcembaran.com/blog/karsiliksiz-cek

https://www.latifcembaran.com/blog/kiymetli-evrakin-ziyai-ve-iptali

https://www.latifcembaran.com/blog/ciro-nedir-ciro-turleri-ve-cironun-iptali

https://www.latifcembaran.com/blog/marka-tescilinde-oncelik-ilkesi