Sözlü Vasiyetname Nedir? Sözlü Vasiyet Nasıl Yapılır?
Sözlü vasiyetname, mirasbırakanın olağanüstü durumlar nedeniyle resmi veya el yazılı vasiyetname yapma imkânının bulunmadığı hallerde son arzularını iki tanığa sözlü olarak açıklamasıyla başvurulabilen istisnai bir vasiyetname türüdür. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi durumlarda, diğer şartların da bulunması halinde sözlü vasiyet yapılabilir.
Sözlü vasiyetnamenin geçerli olması için yalnızca mirasbırakanın son arzularını açıklaması yeterli değildir. İki tanık şartının sağlanması, sözlü vasiyetin kanunda öngörülen şekilde kayıt altına alınması ve tanıkların gerekli işlemleri vakit geçirmeksizin yerine getirmesi gerekir. Bu yazıda sözlü vasiyet nasıl yapılır, sözlü vasiyetnamenin geçerlilik şartları nelerdir, kimler tanık olabilir ve sözlü vasiyetname ne zaman hükümden düşer gibi önemli konular ele alınmaktadır.
Sözlü Vasiyetname Hangi Durumlarda Yapılabilir?
Sözlü vasiyetname, olağan vasiyetname türlerinden farklı olarak yalnızca istisnai durumlarda başvurulabilen bir ölüme bağlı tasarruftur. Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş veya benzeri olağanüstü durumlar nedeniyle resmi vasiyetname ya da el yazılı vasiyetname yapamıyorsa son arzularını sözlü olarak açıklayabilir.
Sözlü vasiyetname yapma bakımından yalnızca olağanüstü bir durumun bulunması yeterli değildir. Bu durum nedeniyle mirasbırakanın resmi vasiyetname yapma ve el yazılı vasiyetname yapma imkânının da bulunmaması gerekir. Örneğin kişinin hasta olması tek başına sözlü vasiyetin geçerliliği için yeterli değildir. Hastalığına rağmen resmi veya el yazılı vasiyetname düzenleyebilecek durumdaysa sözlü vasiyetname yoluna başvurulamaz.
Bu nedenle sözlü vasiyetname, diğer vasiyetname türlerinin alternatifi değildir. Mirasbırakan ancak olağanüstü koşullar nedeniyle el yazılı vasiyetname yapamıyorsa ve resmi vasiyetname düzenleme imkânı da bulunmuyorsa sözlü vasiyet yoluna başvurabilir.
Sözlü Vasiyetnamenin Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Sözlü vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen şartların birlikte bulunması gerekir. Öncelikle mirasbırakanın vasiyetname yapma ehliyetine sahip olması ve resmi veya el yazılı vasiyetname düzenlemesini engelleyen olağanüstü bir durum içerisinde bulunması gerekir.
Mirasbırakan son arzularını iki tanığa sözlü olarak açıklamalı ve tanıklardan bu beyana uygun bir vasiyetname yazmalarını veya yazdırmalarını istemelidir. Sözlü vasiyetteki tanıklar bakımından da kanunda belirli yasaklar öngörülmüştür. Ancak resmi vasiyetname düzenlenmesinde tanıklar için aranan okuryazar olma şartı sözlü vasiyet tanıkları bakımından aranmaz.
Sözlü vasiyetin geçerliliği açısından tanıkların sonraki işlemleri de önemlidir. Tanıklar mirasbırakanın son arzularını kanunda öngörülen şekilde kayıt altına almalı ve vakit geçirmeksizin gerekli mercie başvurmalıdır. Yargıtay uygulamasında da “vakit geçirmeksizin” şartının sözlü vasiyetnamenin geçerliliği bakımından önemli olduğu kabul edilmektedir.
Sözlü Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?
Sözlü vasiyetname düzenleme süreci, mirasbırakanın son arzularını iki tanığa açıklamasıyla başlar. Mirasbırakan, olağanüstü durum içerisinde son arzularını sözlü olarak iki tanığa anlatır ve bu kişileri beyanına uygun bir vasiyetname hazırlamakla görevlendirir.
Tanıklardan biri, kendilerine açıklanan son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar. Hazırlanan belgeyi imzalar ve diğer tanığa da imzalatır. Daha sonra iki tanık birlikte vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine başvurarak belgeyi teslim eder. Tanıklar ayrıca mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini ve onun son arzularını olağanüstü durum içerisinde kendilerine açıkladığını hâkime beyan eder.
Tanıkların önceden bir belge hazırlamaları zorunlu değildir. Bunun yerine iki tanık birlikte vakit geçirmeksizin mahkemeye başvurarak mirasbırakanın son arzularını doğrudan hâkime anlatabilir ve bu beyanların tutanağa geçirilmesini sağlayabilir.
Sözlü Vasiyetnamede Tanıkların Görevleri Nelerdir?
Sözlü vasiyetteki tanıklar, mirasbırakanın iradesinin doğru şekilde kayıt altına alınması ve ilgili mercie aktarılması bakımından önemli görevler üstlenir. Mirasbırakanın son arzularını iki tanığa açıklaması ve tanıkları bu iradesini belgelemekle görevlendirmesi gerekir.
Tanıklardan biri, mirasbırakanın son arzularını yer ve tarih bilgilerini de ekleyerek hemen yazıya geçirir; belge her iki tanık tarafından imzalanır. Ardından tanıkların birlikte ve vakit geçirmeksizin mahkemeye başvurmaları gerekir. Mahkemede, mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini ve son arzularını olağanüstü durum içerisinde kendilerine anlattığını beyan ederler.
Tanıkların yazılı bir belge hazırlamak yerine doğrudan mahkemeye giderek sözlü vasiyeti tutanağa geçirtmeleri de mümkündür. Vasiyetname düzenlenmesinde bu işlemlerin geciktirilmesi ise sözlü vasiyetin geçerliliğini etkileyebilir. Nitekim Yargıtay kararlarında tanıkların günler sonra mahkemeye başvurması, somut olayın koşullarına göre “vakit geçirmeksizin” şartına aykırı kabul edilebilmektedir.
Sözlü Vasiyetnameye Kimler Tanıklık Edebilir?
Sözlü vasiyetnamenin yapılabilmesi için mirasbırakanın son arzularını iki tanığa açıklaması gerekir. Ancak sözlü vasiyete herkes tanıklık edemez. Türk Medeni Kanunu’na göre resmî vasiyetname düzenlenmesinde tanıklara ilişkin yasaklar, okuryazar olma koşulu dışında sözlü vasiyetname bakımından da uygulanır.
Fiil ehliyeti bulunmayanlar, mahkeme kararıyla kamu hizmetinden yasaklı kişiler, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri sözlü vasiyetnameye tanıklık edemez. Ayrıca tanıklara ve kanunda belirtilen yakınlarına sözlü vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz.
Burada önemli bir farklılık, vasiyetname düzenlenmesinde okur yazar olma şartıyla ilgilidir. Resmî vasiyetname düzenlenmesinde tanıkların okuryazar olması gerekirken sözlü vasiyetteki tanıklar açısından bu şart aranmaz.
Sözlü Vasiyetname Düzenlerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Sözlü vasiyetname istisnai bir vasiyetname türüdür. Bu nedenle sözlü vasiyetnamenin geçerli olması için kanunda öngörülen şartların dikkatle yerine getirilmesi gerekir. Mirasbırakanın yalnızca olağanüstü bir durumda bulunması yeterli olmayıp bu durum nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapma imkânının bulunmaması da gerekir.
Örneğin mirasbırakan hasta olmakla birlikte el yazılı vasiyetname yapma imkanı veya resmi vasiyetname yapma imkânına sahipse kural olarak sözlü vasiyet yoluna başvuramaz. Sözlü vasiyetname ancak diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağının bulunmadığı durumlarda kullanılabilir.
Sözlü vasiyetname yaparken iki uygun tanığın bulunması, mirasbırakanın iradesinin açık biçimde sözlü olarak beyan edilmesi ve tanıkların kendilerine verilen görevleri vakit geçirmeksizin yerine getirmeleri gerekir. Bu şekil şartları ihlal edildiğinde düzenlenen sözlü vasiyetnamenin geçerliliği uyuşmazlık konusu olabilir.
Sözlü Vasiyetnamenin Yazılı Hale Getirilmesi Nasıl Olur?
Sözlü vasiyetname adından da anlaşılacağı üzere mirasbırakanın son arzularını sözlü olarak açıklamasıyla başlar. Ancak sözlü vasiyetin hukuki süreç içerisinde kayıt altına alınması gerekir. Mirasbırakan, iki tanığa son arzularını anlatarak onlara beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini verir.
Tanıklardan biri, açıklanan son arzuları yer, yıl, ay ve günü belirterek hemen yazar ve belgeyi imzalayarak diğer tanığa da imzalatır. Ardından tanıklar birlikte ve vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine başvurur. Mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini ve olağanüstü durum içerisinde son arzularını kendilerine açıkladığını hâkime bildirirler.
Tanıkların önceden bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları zorunlu değildir. Doğrudan mahkemeye başvurarak mirasbırakanın son arzularını hâkime beyan etmeleri ve sözlü vasiyetin tutanak altına alınmasını sağlamaları da mümkündür.
Sözlü vasiyet yoluna başvuran kimse askerlik hizmetinde bulunuyorsa teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay; ülke dışında seyreden bir ulaşım aracındaysa aracın sorumlu yöneticisi; sağlık kurumunda tedavi görmekteyse sağlık kurumunun en yetkili yöneticisi kanunda belirtilen şartlarla hâkim yerine geçer.
Sözlü Vasiyetname Ne Zaman Hükümden Düşer?
Sözlü vasiyetname, olağanüstü koşullar için kabul edilmiş geçici ve istisnai bir vasiyetname türüdür. Bu nedenle sözlü vasiyetname her durumda süresiz olarak geçerli kalmaz.
Türk Medeni Kanunu’nun 541. maddesine göre mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer. Burada önemli olan, mirasbırakanın yeniden resmî veya el yazılı vasiyetname yapabilecek duruma gelmesidir.
Örneğin yakın ölüm tehlikesi nedeniyle sözlü vasiyetname yapan kişi daha sonra iyileşir ve resmi vasiyetname veya el yazılı vasiyetname yapma imkânına kavuşursa bir aylık süre bu imkânın doğduğu tarihten itibaren değerlendirilir. Üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet kanun gereği hükümden düşer.
Bu nedenle bir aylık süre içinde yeni bir vasiyetname yapılmaması, önceki sözlü vasiyetnamenin süresiz olarak devam edeceği anlamına gelmez. Kanunun aradığı esas unsur, mirasbırakan için diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağının yeniden doğmuş olmasıdır.