Mirasçılıktan Çıkarma Nedir? Mirastan Çıkarma Sebepleri ve İptali

Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın saklı paylı bir mirasçısını Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen sebeplerin bulunması halinde miras hakkından tamamen veya kısmen yoksun bırakmasına imkân veren bir ölüme bağlı tasarruftur. Uygulamada mirastan çıkarma, mirastan ıskat veya mirastan men olarak da ifade edilen bu işlem, mirasbırakanın yalnızca kişisel isteğine dayanarak yapılamaz. Geçerli bir mirasçılıktan çıkarma için kanuni bir çıkarma sebebinin bulunması ve bu sebebin ölüme bağlı tasarrufta belirtilmesi gerekir.

Mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi, başlıca mirastan çıkarma sebepleridir. Bunun yanında belirli şartlarda koruyucu mirasçılıktan çıkarma da mümkündür. Bu yazıda mirasçılıktan çıkarma nedir, mirastan çıkarma nasıl yapılır, mirastan çıkarma sebepleri nelerdir, çıkarılan mirasçının miras payı ne olur ve mirastan çıkarmanın iptali hangi durumlarda talep edilebilir gibi önemli konular ele alınmaktadır.

Mirasçılıktan Çıkarma Şartları Nelerdir?

Mirasçılıktan çıkarma, diğer adıyla mirastan ıskat, mirasbırakanın saklı paylı mirasçısını kanunda öngörülen sebeplere dayanarak miras hakkından tamamen veya kısmen yoksun bırakmasına imkân veren bir ölüme bağlı tasarruftur. Mirasçılıktan çıkarma işleminin geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen şartların bulunması gerekir.

Öncelikle çıkarılmak istenen kişinin saklı paylı mirasçı olması ve kanunda düzenlenen bir mirasçılıktan çıkarma sebebi bulunması gerekir. Ayrıca mirasbırakan, buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse çıkarma hüküm doğurabilir. Sebebin mümkün olduğunca açık ve somut olaylara dayalı şekilde gösterilmesi, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıklar açısından önemlidir.

Mirasçılıktan çıkarma vasiyetname veya miras sözleşmesi içerisinde ölüme bağlı tasarruf yoluyla yapılabilir. Çıkarma işlemi bakımından kullanılan ölüme bağlı tasarrufun da kendi geçerlilik ve şekil şartlarını taşıması gerekir.

Mirasçılıktan Çıkarma Sebepleri Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu m. 510 kapsamında cezai mirasçılıktan çıkarma sebepleri iki temel grupta düzenlenmiştir. Bunlardan ilki, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesidir. Buradaki “ağır suç” değerlendirmesinde yalnızca ceza hukukundaki suçun adı veya yaptırımı değil, fiilin aile bağlarını ciddi biçimde zedeleyecek nitelikte olup olmadığı da önem taşır.

İkinci mirasçılıktan çıkarma sebebi ise mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir. Bakım, yardım ve nafaka gibi aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ağır biçimde ihlali somut olayın özelliklerine göre mirastan çıkarılması için gerekçe oluşturabilir.

Bunların dışında TMK m. 513’te koruyucu mirastan ıskat düzenlenmiştir. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi gerekir.

Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır?

Mirastan çıkarma işlemi, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla gerçekleştirilir. Uygulamada mirastan men olarak da ifade edilen bu işlem çoğunlukla vasiyetname içerisinde yapılır. Bununla birlikte mirasçılıktan çıkarma tasarrufunun miras sözleşmesi içerisinde yer alması da mümkündür.

Geçerli bir mirastan çıkarma işlemi için yalnızca “çocuğumu mirasımdan çıkarıyorum” gibi soyut bir açıklamayla yetinilmemelidir. Mirasbırakanın buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini açıkça göstermesi gerekir. Çıkarma sebebinin hangi olay veya davranışa dayandığının somutlaştırılması, ileride açılabilecek davalarda özellikle önem taşır.

Nitekim mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse belirtilen sebebin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına aittir. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma nedeniyle yapmışsa çıkarma geçersiz olur.

Mirasçılıktan Çıkarmada Hangi Mirasçılar Kapsama Girer?

Cezai mirasçılıktan çıkarma esas olarak saklı paylı mirasçılar bakımından önem taşır. Güncel Türk miras hukukunda saklı paylı mirasçılar; altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eştir. Ancak bu kişilerin somut olayda yasal mirasçı olmaları da gerekir.

Saklı payı bulunmayan bir mirasçının payının korunması söz konusu olmadığından, teknik anlamda mirasçılıktan çıkarma kurumuna başvurulmasına ihtiyaç bulunmaz. Mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan tasarruf edilebilir kısım üzerinde kanuni sınırlar içerisinde zaten tasarrufta bulunabilir.

Koruyucu mirastan ıskat ise daha dar kapsamlıdır. TMK m. 513 uyarınca yalnızca hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoy bakımından uygulanabilir. Bu durumda mirasçılıktan çıkarılanın saklı payının yarısı, onun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmelidir.

Mirastan Çıkarmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Geçerli bir mirasçılıktan çıkarma işleminin en önemli sonucu, çıkarılan mirasçının miras hakkını kaybetmesidir. TMK m. 511 uyarınca başka türlü tasarrufta bulunulmuş olmadıkça mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz.

Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmadıkça, çıkarılan mirasçı mirasbırakandan önce ölmüş gibi onun altsoyuna; altsoyu yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Bu nedenle mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu kural olarak çıkarma işleminden otomatik olarak etkilenmez ve kendi saklı pay haklarını korur.

Bununla birlikte çıkarma sebebinin bulunmadığı, ispatlanamadığı veya ölüme bağlı tasarrufun başka bir nedenle geçersiz olduğu ileri sürülebilir. Koşullarına göre mirasçılıktan çıkarmanın iptali veya tenkis gündeme gelebilir. Örneğin çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemiş veya sebebin varlığı ispat edilememişse mirasçı saklı payını talep edebilir; mirasbırakanın çıkarma sebebi hakkında açık bir yanılmaya düştüğü belirlenirse çıkarma geçersiz hale gelebilir.

Koruyucu ıskatta ise özel bir sonuç söz konusudur. Miras açıldığı sırada aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.

Mirastan Çıkarılan Kişinin Miras Payı Ne Olur?

Geçerli bir mirasçılıktan çıkarma işlemi sonucunda mirasçılıktan çıkarılan mirasçı, mirastan pay alamayacağı gibi saklı payına dayanarak tenkis davası da açamaz. Başka bir ifadeyle, cezai mirasçılıktan çıkarma saklı pay üzerinde de sonuç doğurur.

Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa, mirasçılıktan çıkarılan kişinin miras payı, çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi değerlendirilerek onun altsoyuna geçer. Çıkarılan mirasçının altsoyu bulunmuyorsa pay, mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Mirasçılıktan çıkarılan kişinin altsoyu, kural olarak kendi saklı pay hakkını korur.

Koruyucu mirasçılıktan çıkarma bakımından ise farklı bir düzenleme bulunmaktadır. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir; ancak bu kısmı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemek zorundadır.

Mirasçılıktan Çıkarmaya İtiraz Edilebilir mi?

Mirasçılıktan çıkarılan mirasçı, çıkarma işleminin kanuni şartları taşımadığını düşünüyorsa mirasçılıktan çıkarma işlemine itiraz edebilir. Özellikle mirastan çıkarma sebebi ölüme bağlı tasarrufta belirtilmemişse, belirtilen sebep gerçekte mevcut değilse veya mirasbırakan çıkarma sebebi konusunda açık bir yanılmaya düşmüşse itiraz gündeme gelebilir.

Mirasçılıktan çıkarma sebebinin tasarrufta gösterilmesi önemlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kişi itiraz ettiğinde çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına aittir.

Mirasçılıktan çıkarma işleminde sebebin belirtilmemesi veya mirastan çıkarma sebebini ispat yükünün yerine getirilememesi halinde çıkarma tamamen hükümsüz hale gelmez; tasarruf mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Buna karşılık mirasbırakanın mirasçılıktan çıkarma tasarrufunu sebep hakkında düştüğü açık bir yanılma nedeniyle yaptığı belirlenirse çıkarma geçersiz olur.

Mirastan Çıkarmanın İptali Davası Nasıl Açılır?

Mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası, mirasçılıktan çıkarılan kişinin çıkarma tasarrufuna karşı hukuki koruma talep etmesine imkân verir. Davanın hangi hukuki sebebe dayanacağı somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Örneğin vasiyetname ile mirasçılıktan çıkarma yapılmış ancak vasiyetname düzenlendiği sırada mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmuyorsa, iradesi yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda oluşmuşsa ya da vasiyetname gerekli şekil şartlarını taşımıyorsa ölüme bağlı tasarrufun iptali gündeme gelebilir.

Bunun yanında TMK m. 512 kapsamında mirasçılıktan çıkarma sebebinin gösterilmemesi veya ispatlanamaması da çıkarılan mirasçıya hukuki koruma sağlar. Ancak bu durumda sonuç, genel iptal sebeplerinden farklı olarak mirasçının saklı payına kavuşması şeklinde ortaya çıkabilir.

Mirasçılıktan çıkarmanın iptali davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Dava açılırken çıkarma işleminden yararlanan kişilerin ve ölüme bağlı tasarrufun niteliğinin doğru belirlenmesi önem taşır.

Mirastan Çıkarmanın İptali Davasında İspat Yükü

Mirasçılıktan çıkarma işlemine itiraz edilmesi halinde ispat yüküne ilişkin özel bir düzenleme bulunmaktadır. TMK m. 512 gereğince mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, tasarrufta belirtilen çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.

Dolayısıyla mirasçılıktan çıkarılan mirasçı kural olarak mirastan ıskat sebebini ispat etmek zorunda değildir. Çıkarma tasarrufundan yararlanan taraf, vasiyetname veya diğer ölüme bağlı tasarrufta belirtilen somut mirasçılıktan çıkarma sebebinin gerçekten gerçekleştiğini ortaya koymalıdır.

Örneğin mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarma sebebi olarak kendisine karşı ağır bir suç işlendiğini göstermişse, uyuşmazlık halinde bu olayın gerçekleştiğinin ispatlanması gerekir. Mirasçılıktan çıkarma sebebini ispat edecek deliller somut olayın niteliğine göre tanık anlatımları, mahkeme kararları, mesajlar, belgeler ve diğer hukuka uygun deliller olabilir.

Çıkarma sebebinin varlığı ispat edilemezse tasarruf mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Bu nedenle mirasçılıktan çıkarma sebebinin açık ve somut şekilde belirtilmesi hem çıkarma işleminin geçerliliği hem de sonradan ortaya çıkabilecek ispat uyuşmazlıkları açısından önemlidir.